Tai biến trong phẫu thuật thẩm mỹ

LTS: Là một chuyên ngành của y khoa, giải phẫu thẩm mỹ (PTTM) can thiệp làm thay đổi ngoại hình thân thể và kết quả của nó cũng tác động sâu tới đời sống ý thức của con người. Ngày nay, với những kỹ thuật tiền tiến và trang thiết bị đương đại, PTTM có khả năng mang lại những kết quả nhẵn trong việc giữ gìn và bình phục dáng vẻ thanh xuân cho thân thể, nhưng nó cũng tiềm tàng những nguy cơ tai biến như trong mọi chuyên ngành y khoa khác. Nhằm đem đến cho quờ quạng mọi người những hiểu biết tổng hợp và sâu sắc hơn trong lĩnh vực PTTM, báo SK&ĐS xin giới thiệu với độc giả những bài viết khôn cùng bổ ích của các GS,TS, BS chuyên khoa trong lĩnh vực này.
Vấn đề tai biến y khoa và tai biến phẫu thuật
dù rằng y học ngày càng tiến bộ, đạt nhiều thành quả kỳ diệu trong việc chăm lo sức khỏe con người nhưng những tai biến y học vẫn cứ xảy ra làm đau lòng thầy thuốc và gây hoang mang cho người bệnh. Dù cầm cố đến đâu y học cũng chỉ có thể giảm thiểu tai nạn chứ chẳng thể loại trừ tuyệt đối.
Trong hoạt động y học nói chung và giải phẫu nói riêng, các tai biến và rủi ro là khá thường gặp, trong PTTM chuyện này còn rắc rối hơn. Vì các cuộc mổ thẩm mỹ là những giải phẫu không cấp thiết, giải phẫu chọn lựa (elective surgery) với mục đích chính là làm đẹp, nên nó hệ trọng nhiều đến nhân tố tâm lý tinh thần, có những đề nghị rất cao về tính thẩm mỹ. Ngoài những nguy cơ tai biến như các loại giải phẫu khác, nó còn rất dễ có những dị đồng trong việc nhận định đánh giá kết quả, vì như người ta nói “Cái đẹp ở trong mắt người nhìn” (Beauty is in the eye of beholder). Vì vậy, tai biến và kiện tụng trong PTTM có nguy cơ rất cao và những bác sĩ PTTM cũng chịu sức ép rất lớn trong nghề của mình.
Việc tham mưu kỹ lưỡng và phục vụ tận tình là những đòi hỏi thường xuyên với các phẫu thuật viên. Nhưng để giảm thiểu các tai biến không chỉ là công việc của thầy thuốc mà còn phải có sự hiệp tác hiệu quả từ bệnh nhân. Bởi vậy, việc tuyên truyền phổ cập những kiến thức y học thường ngày cho cộng đồng để mỗi bệnh nhân có thể hiểu rõ các nguy cơ và thông cảm với công việc của người thầy thuốc là việc rất quan yếu và hữu dụng.









Các thầy thuốc đầu ngành PTTM khuyên mọi người nên hết sức cẩn trọng trước khi PTTM vì đây là phương thức làm đẹp tiềm tàng nhiều tai biến. (Ảnh minh họa)
Các tai biến và biến chứng trong PTTM

Trên thế giới, người ta xếp các tai nạn giải phẫu vào trong các nhóm: bỏ quên phương tiện trong người bệnh nhân; rạch đường mổ sai vị trí; mổ nhầm vào phần thân thể không cần mổ; mổ khi không cấp thiết phải mổ; tai biến do gây mê; tai biến khi giải phẫu.
Riêng đối với PTTM, theo trạng sư Johnie L. Cochran (Mỹ) ngoài những tai nạn như trong các phẫu thuật nói chung còn có những tai nạn đặc thù riêng: do cẩu thả của giải phẫu viên (Negligence); hình thành sẹo xấu (Excessive scarring); người bệnh bị chấn thương tâm lý (Emotional trauma); dùng thuốc không đúng, gây ảnh hưởng xấu (Incorrect medication); thương tổn dây thần kinh, gây liệt cảm giác hoặc vận động (Nerve damage); kết quả thẩm mỹ xấu, người bệnh không ưng ý (Aesthetic damage).
Trong thực tế PTTM ở Việt Nam, chưa có những con số thống kê chính thức về tai biến, nhưng lâu lâu các phương tiện truyền thông lại đưa tin về một vụ tai nạn hoặc kiện cáo thẩm mỹ nào đó khiến dư luận xôn xang, khiến những người đang có ý định muốn đi làm đẹp phải lần khần, lo lắng. Những tai biến trong PTTM nếu có thường nằm trong các trường hợp sau:
Những tai biến trước phẫu thuật: phản ứng dị ứng với các loại thuốc trong quá trình chuẩn bị giải phẫu; những rối loạn tim mạch, huyết áp do quá phấp phỏng, lo âu.
Những tai biến trong khi gây mê: phản ứng dị ứng với thuốc tê, thuốc mê; ngộ độc thuốc do dùng quá liều; sơ sót khi thao tác đặt ống nội khí quản: chấn thương răng, không đặt đúng vào đường thở; mê quá nông hoặc quá sâu (độ mê không hạp với đề nghị phẫu thuật).
Những tai biến trong khi giải phẫu: chảy máu thất thường, không cầm được; tổn thương huyết mạch, thần kinh; thương tổn các bộ phận phụ cận.
Những tai biến biến chứng sau giải phẫu: nhiễm trùng, ảnh hưởng không tốt đến quá trình liền sẹo; vết mổ lâu lành, dễ gây sẹo xấu; hình thành sẹo xấu hoặc sẹo bệnh lý (sẹo quá phát, sẹo lồi...); Kết quả thẩm mỹ kém, bệnh nhân không ưng.
Đặc biệt, trong PTTM sự chấp thuận của bệnh nhân là tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá kết quả giải phẫu. Vị kết quả thẩm mỹ sẽ có tác đông to lớn tới đời sống tinh thần tâm lý người bênh, có thể làm cho họ vui vẻ, tự tin hơn hay làm cho họ thất vọng, buồn chán. Nhiều khi vấn đề chấp nhận hay không hài lòng chính là duyên do của những khiếu kiện trong PTTM mặc dầu cuộc mổ diễn ra an toàn và kết quả sau mổ được coi là tốt về mặt chuyên môn. Sự lo lắng của bệnh nhân trước phẫu thuật cũng là chuyện hẳn nhiên và họ cần nhận được sự san sớt, thông cảm của thầy thuốc. Việc họ đề nghị có được kết quả thẩm mỹ như họ kỳ vọng sau phẫu thuật là một đề nghị hoàn toàn chính đáng và nhân văn. Do họ đến với bác sĩ để làm đẹp, với thèm khát được đẹp hơn và trao gửi cho bác sĩ hết thảy niềm tin và hy vọng. Người thầy thuốc phải đủ khả năng để đánh giá và tiên đoán kết quả ở mức tốt nhất để nếu nhận nghĩa vụ làm đẹp thì sẽ làm cho họ được bằng lòng. Làm thế nào để một ca PTTM đảm bảo an toàn cao nhất với kết quả chấp thuận nhất luôn luôn là đích phấn đấu của người bác sĩ thẩm mỹ trong sự nghiệp của mình.
Những biện pháp để giảm tai biến trong PTTM
Về phía thầy thuốc: Coi bênh nhân như người ruột rà để phục vụ tận tâm; Luôn học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn; Luôn rà soát và bổ sung trang thiết bị đạt chất lượng và hiệu quả; Thận trọng tường tận trong từng thao tác để hạn chế tối đa sơ sót; nhà giam đánh giá cẩn trọng động cơ, yêu cầu làm đẹp của bệnh nhân; xoành xoạch phải trao đổi kỹ với bệnh nhân về những ích lợi và những nguy cơ tai biến có thể xảy ra khi làm PTTM; Chỉ tiến hành phẫu thuật cho bệnh nhân khi thực sự cấp thiết; Chỉ nhận làm khi tin chắc hoàn toàn ở khả năng tay nghề của mình; Phải luôn phòng ngừa và sẵn sàng xử lý kịp thời, chính xác mọi tai biến; Luôn đặt sự an toàn của bệnh nhân cao hơn vơ; Lấy sự hài lòng của bệnh nhân làm thước đo kết quả.
Về phía bệnh nhân: Phải xác định đúng đắn động cơ khi đi làm đẹp (tự mình biết rõ mình muốn gì và không vào hùa theo người khác); Phải tìm hiểu thông tin trên các dụng cụ truyền thông để hiểu rõ khả năng cũng như hạn chế của PTTM; Phải tầm thông báo qua các dụng cụ truyền thông, qua bạn bè để biết được thầy thuốc nào và cơ sở y tế nào có thể đáp ứng tốt nhất đề nghị của mình; Phải tham vấn thầy thuốc kỹ lưỡng về mọi vấn đề liên tưởng, kể cả những rủi ro có thể xảy ra; Khi đã an tâm tin tưởng.# Thì phải tuân thủ những hướng dẫn chuyên môn của thầy thuốc cả trước và sau phẫu thuật; Khi nghe đọc các quảng cáo thẩm mỹ phải tỉnh ngủ suy xét và đánh giá, không nhẹ dạ cả tin; Chỉ nên giải phẫu làm đẹp khi đã đích thực hiểu về giải phẫu mình sẽ làm, hoàn toàn tin cẩn thầy thuốc giải phẫu và yên tâm về cơ sở y tế mình sẽ đến; Nên tìm hiểu để biết được nhiều nhất những góc cạnh chuyên môn và pháp lý của cuộc giải phẫu để đánh giá đúng kết quả công việc của bác sĩ sau phẫu thuật và nếu có băn khoăn thắc mắc cũng sẽ biết đặt vấn đề xác thực và có lý có tình.
Đây cũng là những lời khuyên dành cho cả thầy thuốc PTTM và bệnh nhân, những người có nhu cầu làm đẹp. Kiến thức khoa học và sự chân thành là những điều kiện để sự giao dịch giữa thầy thuốc và bệnh nhân trở nên thấu hiểu và thân thiện. Phải đặt mình vào vị trí của người đi làm đẹp, các thầy thuốc mới hiểu được tâm can ước vọng của họ và cảm thông với những thắc mắc và lo lắng của họ. Sự hiểu biết và tin tưởng giữa thầy thuốc và bệnh nhân sẽ giúp ích rất nhiều cho việc tư vấn và lựa chọn quyết định đúng đắn, tránh những cuộc phẫu thuật không đích thực cấp thiết. Khả năng chuyên môn cao, tay nghề tài giỏi và sự tận tình của thầy thuốc sẽ đảm bảo cho một cuộc phẫu thuật an toàn, không tai biến. Một kết quả thẩm mỹ làm ưng ý bệnh nhân luôn là đích phấn đấu của người thầy thuốc PTTM. Cũng như mọi người thầy thuốc, người thầy thuốc PTTM phải luôn nhớ rằng người thầy thuốc không phải là doanh gia và bệnh nhân không phải là khách hàng để hành nghề trong sự tin cậy và coi trọng của mọi người, xứng đáng với lời dạy của Bác Hồ: “Lương y như từ mẫu”.
GS.TS. Lê Gia Vinh - ThS.BS. Cao Ngọc Bích