Gương mặt tròn, trắng trẻo của Võ Nguyên Giáp là gương mặt của bà
Cụ Phan Bội Châu đứng ra làm chủ lễ. Anh liên lạc để tự học theo Ecole universelle (Trường giáo dục phổ cập) bên Pháp. Ông cụ muốn anh Giáp phải nhận lời. Người chồng tên húy là Võ Quang Nghiêm, vợ là Nguyễn Thị Kiên. Mấy cuốn Pháp văn còn sót anh đọc đi đọc lại, thọc từ đầu chí cuối kịch thơ Andromaque của Racine, Le Cid của Corneille. Tại Quốc học là 37 người, đầu bảng là Nguyễn Chí Diểu, Võ Giáp, Nguyễn Khoa Văn, Phan Bôi, Nguyễn Hoàng… Trở lại quê nhà … Anh tự đặt một chương trình học tập rất nghiêm.
Bài điếu văn thống thiết do cụ viết được một đàn bà có uy tín lừng danh ở Huế là bà Đạm Phương đọc… học trò Quốc học muốn tổ chức lễ truy điệu, nhưng nhà trường cấm và không cho học trò đeo băng tang trong lớp.
- Rất tiếc, tôi muốn xem người ta đoán như thế nào về số của anh Giáp. Bãi khóa Tháng 4-1927 lại một cuộc bãi khóa bắt đầu từ trường Quốc học rồi lan rộng ra khắp các trường ở Huế, thành tổng bãi khóa. Lễ truy điệu được tổ chức tại nhà trọ của anh Giáp lúc này đã rời chỗ ở đến một ngôi nhà trên dốc Bến Ngự, nơi có nhiều học sinh Quốc học ngoại trú, giữa nhà đặt bàn độc.
Anh Diểu nói: - Giáp này, muốn làm cách mệnh thì phải có tổ chức. Anh trèo lên cây mưng sau nhà trên đường đi ra “bộng”, ngắt lá non ăn sống, nhấm nháp vị cay cay chát chát của nó…. Anh tập làm văn theo cuốn Stylistique (Tu từ học)… … Ông cụ muốn anh Giáp lấy vợ. Đặc biệt là đôi mắt, vừa hồn nhiên nhân hậu như mắt con nít, vừa cương nghị như có ánh thép và sắc sảo long lanh trí não.
Cậu học trò bé nhỏ Võ Giáp bước ra khỏi hàng hô lớn: “Bỏ học! Bỏ học! Phản đối việc đuổi Nguyễn Chí Diểu! Phản đối việc đàn áp học trò!”… Cuộc bãi khóa bắt đầu… … Một tháng sau, phong trào dần dần tan.
Từ khóa Đệ nhất niên (1925-1926) đến khóa Đệ nhị niên (1926-1927) anh Giáp luôn luôn đứng đầu lớp, tháng nào cũng có tên hàng đầu trên bảng Danh dự. Anh Giáp rất xúc động… Bản thân anh Diểu đã tham dự tổ chức bí hiểm là Tân Việt cách mệnh đảng. Có những tác giả ghi là 1910 như Boudarel hoặc James Fox… Tôi hỏi chị Đặng Bích Hà, phu nhân Đại tướng Võ Nguyên Giáp: “Vậy năm nà đúng?”.
Tự điển bách khoa Larousse ghi là 1911. Cũng tính từ “ngày ta” sang do bà (mẹ anh Giáp) nói và nhờ ông Trần Văn Giáp tính hộ. Nguyễn Chí Diểu thay mặt cho tổ chức kết nạp Võ Nguyên Giáp vào đảng Tân Việt (lúc đó Nguyễn Chí Diểu đã là ủy viên Kỳ bộ Trung Kỳ của Tân Việt). Ông thân sinh của Võ Nguyên Giáp học tài thi phận.
Ông đã nhiều lần thi hương cho tới khóa Mậu Ngọ 1918… Khác với Võ Nguyên Giáp sau này nhiều lần đậu tới thủ khoa, ông Nghiêm lều chõng bao lần thi không đậu. - Năm 1911. Thoát ly gia đình! Hoạt động cách mạng! Tâm hồn anh Giáp như có gió lộng.
14 giờ. Cả lớp la ó phản đối nhưng anh Diểu vẫn bị đuổi… Buổi học chiều 26-4-1927. Còn ngày sinh? - Ngày 25 tháng 8 dương lịch.
Trong làng có cô Bá (vợ ông Bá hộ) đánh tiếng có con gái sẵn sàng gả. Kỳ 1: Thoát ly gia đình, hoạt động cách mệnh Hồi đầu thế kỷ XX, ở làng An Xá (trước là xã, sau là thôn, nay thuộc xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình) có một gia đình nhà nho nghèo làm đồng.
- Một lá số tử vi có không? - Không. Dù biết rõ rằng cụ đang bị giam lỏng và tới lui thăm cụ sẽ bị mật thám theo dõi, họ vẫn đến… Ở cái tuổi 14, 15 đầy tâm huyết, anh Giáp cùng nhiều bạn học trò Quốc học, Đồng Khánh và các trường khác ở Huế thuộc lớp người ấy.
Học trò vừa xếp hàng xong dưới mái “pờ rê ô” lúc giám thị huýt còi vào lớp thì học sinh lớp Đệ nhị niên A xếp hàng ở giữa không vào lớp. Trong hương khói nghi ngút, những người dự lễ nghe đọc bài văn tế và tuyên thệ trước hương hồn nhà yêu nước. Ý kiến bà mẹ thì khác: “Tùy con. Tuy không đỗ đạt nhưng ông Nghiêm là một nhà nho có uy tín trong vùng. Anh Giáp và các bạn đã xoay xở mượn đủ lư đồng, giá nến.
Ví như bản hướng dẫn về tiểu sử Võ Nguyên Giáp của Jean Sainteny ghi là 1912. Tiếc rằng tộc phả nay không còn. Mẹ cô cho biết nếu thành thân được, sẽ cho ruộng, cho nhà. Phần lớn học sinh đi học trở lại. Nếu xét về quan hệ cá nhân chủ nghĩa thì có thể nói Bourotte và Harter đích thực quý mến anh Giáp cũng như những học trò giỏi khác. Ưng thì lấy, không ưng thì thôi, không ép”… … Một hôm có đò ai vào tận cổng… Người ấy nhanh nhẹn đi vào nhà: Đó là anh Nguyễn Chí Diểu… Anh Diểu rút ra một tập tài liệu bí mật trao cho anh Giáp đọc.
Dưới sự chỉ đạo của Chánh mật thám Trung Kỳ Leon Sogny, Hiệu trưởng và Tổng giám Thị trường Quốc học là Bourotte, Harter huy động quờ quạng lực lượng giám sát trong trường theo dõi những học trò “hiếu động”. Thuở ấy, các cụ chỉ nhớ ngày sinh của con cái theo âm lịch, còn ngày sinh của Võ Nguyên Giáp theo dương lịch thì sau này các nhà nghiên cứu phương Tây, mỗi người nói một cách.
Ở Huế hiện có đảng Tân Việt, chương trình, điều lệ thế này… thế này… Anh Giáp hoàn toàn tin tức người bạn lớn. Mà có cũng không còn. Sau này nữ ký giả phương Tây Oriana Fallaci khi phỏng vấn Đại tướng đã nhận xét: “Đôi mắt sáng ý nhất mà tôi chưa từng thấy!”… Với hai cụ Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh Khi đế quốc Pháp bắt cóc cụ Phan Bội Châu (30-6-1925) tại Thượng Hải (Trung Quốc) rồi đưa về Hà Nội xét xử tại tòa Đại hình (23-11-1925) thì một phong trào chiến đấu đòi ân xá cho cụ cuồn cuộn dâng lên khắp ba kỳ… Cụ Phan về Huế trú tại Bến Ngự… Nhiều người xa gần đến vấn an, xin bái yết cụ, tặng quà.
Nhà cầm quyền công bố danh sách học trò bị đuổi học: 90 người tại quơ các trường ở Huế. Vì nhiều lẽ, anh Giáp chẳng thể ưng. Võ Nguyên Giáp ra đời vào một mùa lụt, trong cái lều cất tạm dưới gốc cây mít to như cổ thụ trong vườn nhà. Anh nhận được tài liệu rất đều và trả bài rất đều.
Số sách mang được về quê quá ít oi. - Cứ vào đâu? - Anh Giáp tuổi Tân Hợi. Ông bà sinh hạ được bảy người con, Đại tướng Võ Nguyên Giáp là con thứ năm. …Võ Nguyên Giáp giống mẹ: Bà mẹ đã ban cho Võ Nguyên Giáp cả vóc người, khuân mặt và đôi mắt sáng ý.
Chỉ có một tháng đứng thứ nhì, Hiệu trưởng Bourotte liền hỏi: “Sao vậy? Tháng này Võ Giáp đứng thứ hai là thế nào?”. Đó là bài nói của đồng chí Nguyễn Ái Quốc tại cuộc họp của Liên đoàn các dân tộc bị áp bức trên thế giới ở Bruxelles - Bỉ, và một văn bản về một cuộc họp khác ở Quảng Châu, có bài nói chuyện của Nguyễn Ái Quốc. Thân sinh Họ Võ là một dòng họ lớn ở làng An Xá, từ đường ở cuối làng.
Những ai đã có dịp gặp bà đều nhận ngay ra rằng vóc người thấp đậm của Võ Nguyên Giáp là vóc người của bà.
Thứ năm hằng tuần, anh Giáp và các bạn kéo nhau đến nghe cụ chuyện trò… … Cụ Phan Chu Trinh lâm bệnh mất tại Sài Gòn ngày 24-3-1926… Ở Huế, lễ truy điệu nhà yêu nước được tổ chức trang trọng tại Hội quán Hội đồng hương Quảng Nam.
… Anh Nguyễn Chí Diểu và Võ Nguyên Giáp cùng sống trong ký túc xá, cùng chia sẻ niềm vui, nỗi buồn, cùng bàn thảo những điều suy nghĩ… Anh Diểu là học trò giỏi và có nhân cách, không bao giờ gian dối, nhưng giám thị coi thi nhất thiết vu anh Diểu cóp pi và đuổi anh ra khỏi lớp.
Có tổ chức cách mệnh mới gây dựng được phong trào cách mệnh. Anh Diểu ở lại chơi mấy ngày rồi tạm biệt.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét