Những điểm mù của lịch sử, những chỗ chính sử ghi chép mờ, hoặc có nhiều thông báo mâu thuẫn nhau, Vũ Ngọc Tiến lấp đầy lịch sử bằng các chọn lựa, các hình dung, suy luận logic, cốt làm sao cho lịch sử trở thành sống động, "trung thực nhất”
Trong lời vào sách và chú giải cho cuốn sách, nhà văn Vũ Ngọc Tiến không úp mở về cách cấu trúc lịch sử của mình.
Nghĩa là Vũ Ngọc Tiến đã tạo được cho nhân vật của mình những ngôn ngữ riêng, nhân vật được nói bằng tiếng nói phù hợp với vị trí, chức năng của họ… Mai Vũ. Cái bất biến (cấu trúc) của hệ thống nghệ thuật "Sóng hận sông Lô” là sự đối chọi. Ông cấp cho nhân vật tiếng tăm, lai lịch để nó có "cơ sở” nhập vào hệ thống lịch sử và nhờ đó có mệnh riêng. Tiểu thuyết của Vũ Ngọc Tiến vừa giải mã lịch sử, giải thích các sự kiện, hành động, biến cố lịch sử qua các dòng tinh thần, các hồi ức của nhân vật.
Ở phần cuối chuyện (Vĩ thanh), tác giả cho Lê Thánh Tông tẩy oan cho Nguyễn Trãi và hàng loạt các sĩ phu triều Lê Thái Tổ, Thái Tông đều xảy ra vào năm 1459, nghĩa là ngay sau khi hoàng tử Tư Thành lên ngôi. Ngoài lời vào sách, ghi chú, "Sóng hận sông Lô”, gồm 12 chương. Đó là dấu ấn và quyền năng mềm của người kể lại lịch sử.
Đối lập vận hành như một quy luật nội tại, một nguyên tắc tổ chức thế giới nghệ thuật "Sóng hận sông Lô”. Biểu thị, giải thích lịch sử đan xen trong các hồi ức, kí ức, người viết tự do thăm dò tâm thức, lịch sử tinh thần của nhân vật, linh hoạt chuyển mạch tự sự, có thể tô đậm nhân vật, sự kiện này theo chủ ý nghệ thuật riêng, hoặc làm mờ chi tiết, sự kiện, nhân vật khác theo các vai trò, chức năng của chúng.
Ông đổi thay thời kì sự kiện để tri thức lịch sử trong "Sóng hận sông Lô” trở thành tri thức đơn nhất, để câu chuyện lịch sử ở đây có một logic mới mẻ, có những ý nghĩa mới theo văn cảnh cụ thể. "Sóng hận sông Lô” muốn đọc trong các văn bản dĩ vãng "sự thực lịch sử thời Lê sơ quanh mạng và cái chết oan khiên, tức tưởi của Trần Nguyên Hãn”, tức là ở đây lịch sử của thời đại, của một triều đại được nhìn qua số phận cá nhân: lịch sử chiến tranh, lịch sử chính trị - trước nhất là lịch sử của tinh thần và số mệnh con người cụ thể.
Ở đây, chỉ có những nhân vật có quyền lực, có tham vọng quyền lực mới tạo ra các mật ngôn, che giấu chúng.
Đối lập giữa hiện tại (hiện hữu) - quá khứ (vắng mặt), cái chết - sự sống, bình hòa ổn định - tranh đoạt bất ổn, mất - còn, ra đi - trở về, dùng - bỏ, khuyết vắng - thay thế, mong muốn - cấm đoán, liên tài - đố kị, tin tưởng - tị hiềm, phá hủy - kiến tạo….
Ở đây người viết vừa dịch lịch sử từ ngôn ngữ linh tính vừa đọc lịch sử từ những cứ liệu lịch sử nguyên gốc Hán Nôm của các sử gia triều Lê và triều Nguyễn, các văn bia cổ, ngọc phả tại các đền miếu, các sách hoặc bài viết của các nhà nghiên cứu lịch sử hiện đại”; vừa hình dong, suy đoán, vừa ghi chép, phân tích, điều chỉnh lại chính sử từ nhận thức, quan niệm của cá nhân: "Chiến dịch Tây Bắc dẹp loạn Đèo Cát Tư Hãn do Lê Tư Tề và Lê Sát chỉ huy, biên chép vào năm 1430, nhưng tác giả đẩy lên sớm 1 năm (mùa xuân 1429) để trùng hợp lúc đó Trần Nguyên Hãn còn sống, kèm, khuyên bảo Tư Tề - con cả của Lê Lợi về văn hóa và kiến thức binh pháp.
Bên cạnh tri thức lịch sử chiến tranh, lịch sử chính trị, Vũ Ngọc Tiến còn cho độc giả thấy những hiểu biết sâu sắc của ông về địa lý, tín ngưỡng, tôn giáo, tư tưởng, văn hóa, tâm lý của con người thời Lê sơ. Ông quan tâm phân tích "lý do hành động” của các nhân vật, giảng giải cho độc giả thấy tại sao nhân vật lại hành động như thế này hay thế khác, vừa mã hóa lịch sử theo những tiếng nói quyền lực.
Lịch sử được diễn giải trong "Sóng hận sông Lô” không chỉ là lịch sử Đại Việt mặc cả lịch sử nhà Minh, lịch sử của chúng ta và lịch sử của chúng nó. Một trong những thành công của Vũ Ngọc Tiến chính là đã sáng tạo ra trạng thái tâm lý của từng nhân vật, ông đã dùng rất thiên nhiên dòng ký ức, dòng hoài niệm, cảm giác, ảo giác, ý chí để cắt nghĩa duyên do dẫn đến hành động và kết cục của mỗi nhân vật, để cho các nhân vật mô tả khách quan những cảm giác, suy tư về nhau.
Trong chính sử ghi Thánh Tông giải oan cho họ vào năm 1465”.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét